Door Karin

“Ben ik ooit wel mezelf geweest?” vroeg de persoon zich af. Die vraag maakt dat ik er nu een blog over wil schrijven. Want wanneer en hoe weet je of je jeZelf bent? Volgens mij is daar geen eenduidig antwoord op en hangt het af van de bril waarmee je jeZelf bekijkt.

Wat is het Zelf eigenlijk?

Volgens Freud in het kort:

• Id (het Es): ons onbewuste en instinctieve driften
• Ego (het Ich): ons realiteitsgericht bemiddelaar
• Superego (het Über-Ich): ons geïnternaliseerd normen, geweten en idealen

Volgens Jung in het kort:

• Ego (bewuste ik): onze persoonlijke identiteit, waarnemingen en denken
• Persoonlijk onbewuste: onze verdrongen en vergeten persoonlijke ervaringen
• Collectief onbewuste: de diepere laag die we samen delen. Deze laag bevat aangeboren en universele beelden/patronen
• Acrchetypen: fundamentele energieën die psychische functies sturen (Self, Persona, Shaduw, Anima/Animus

Volgens Eric Berne in het kort:

• De drie ego-staten (Ouder, Volwassene, Kind)
• De levensposities (Ik ben OK, Jij bent OK, etc.)
• De transacties, scripts en interacties

Volgens NLP in het kort:

In NLP ziet men het Zelf als een construct van interne representaties, taal en gedrag, een dynamische samenstelling van strategieën, overtuigingen en staat van Zijn. Werkbaar en herprogrammeerbaar met verschillende technieken.

Volgens ACT in het kort:

In ACT wordt het Zelf gezien vanuit meerdere aspecten;

• Zelf als inhoud (conseptualized Self: de verhalen, beschrijving, overtuigingen, rollen en gedachten en herinneringen van jezelf
• Zelf als context (observant Self): het ruimere constante perspectief dat ervaringen (gedachten, gevoelens en lichamelijke sensaties) waarneemt zonder ermee samen te vallen
• Zelf als proces (Self-as-process): het voortdurende proces van ervaren en handelen in relaties tot de omgeving, gericht op functioneren en verbondenheid in het Nu.

Volgens de Polyvagaaltherorie in het kort:

Zij zien het Zelf grotendeels in termen vanuit je autonome zenuwstelsel en de mate van veiligheid die het lichaam detecteert.

• Ventraal vagaal (deel van het parasympathisch zenuwstelsel): toestand van sociale betrokkenheid
• Sympathisch: toestand van mobilisatie, vechten/vluchten, verhoogde alertheid
• Dorsaal (deel van het parasympathisch zenuwstelsel): toestand van immobilisatie, terugtrekking, dissociatie, bevriezen. minder of geen contact met jezelf of anderen

Volgens spirituele tradities in het kort:

Vanuit een spirituele visie is ‘jeZelf’ meetal meer dan het persoonlijke Ego en wordt vaak verwezen naar een diepere (hogere), Universele/verbindende werkelijkheid (Ziel) die je door innerlijke praktijk (bijv. meditatie) en realisatie (levenswijze) ervaren wordt.

Hoe weet je dan of je jeZelf bent?

In mijn ogen ben je (meer en meer) jeZelf wanneer je handelen, gevoelens en overtuigingen in overeenstemming zijn met je (kern)waarden en je authentieke ervaringen. Wanneer je zover als mogelijk vrij bent van automatische rollen (maskerstructuren) of de verwachtingen van anderen. JeZelf zijn is een proces van het vergroten van zelfkennis, keuzevrijheid en handelen vanuit de waarden die je wílt (want er bestaan ook waarden die je moet, van jezelf of vanuit omgeving/cultuur).

Praktische signalen dat je jeZelf bent

• Coherentie; je gedrag komt overeen met wat je gelooft en voelt
• Autonomie: je keuzes voelen vrij mbt angst, pleasen of onbewuste scripts
• Innerlijke rust: acceptatie: vrij van strijd tussen verlangen en doen
• Continuïteit: een stabiel gevoel van identiteit, flexibel om kunnen gaan met verandering
• Energie: je voelt je levendig en vervuld in de activiteiten die bij je passen
• Eerlijke uiting van emoties: je durft je gevoelens (nuchter) te tonen, vrij van maskers
• Zelfbewustzijn: je herkent je eigen rollen/maskers/structuren/patronen/gedrag en je kunt daar met afstand naar kijken (reflecteren voorbij oordeel)

Wat kun je doen om meer jeZelf te zijn?

Poeh, da’s een lastige hoor. Zoveel en tegelijkertijd zo weinig toch?

• Doe een (kern)waarden onderzoek
• Experimenteer, gedraag je eens anders dan anders
• Vraag feedback aan anderen, verklein je blinde vlekken
• Voel je lichaam: bodyscan, sporten, yoga, wandelen, etc.
• Ga eens wat vaker niksen, lummelen, mijmeren (…)
• Doe ademhalingsoefeningen
• Check-in: rituelen, affirmaties, meditaties, dagelijkse reflectie adv een kaartendeck, bulletjournal, dagboek, etc.
• Zoom-out: zijn dit mijn keuzes of maak ik ze vanuit bijv. angst of druk van binnen/buitenaf?

Kun je ook niet jeZelf zijn of ben je eigenlijk altijd wie je bent?

Ik denk dat beide in bepaalde zin waar zijn. Je hebt stabiele kenmerken (je aangeboren temperament), waarden en een trauma-geschiedenis (ik geloof ook in trauma’s uit vorige levens) die je identiteit kleur geven. Dat is de kern die je bent. Context, lichaam en verhalen bepalen hoe zichtbaar deze kern is. Volgens mij is het dus normaal om soms jeZelf niet te zijn en tegelijk is er altijd een Zijn. Snap je het nog? Tja, een hoop theorie en blah blah. Uiteindelijk zal geen mens het ooit echt weten, laat staan begrijpen toch? Interessant om over te filosoferen, dat dan weer wel 🙂 en dan heb ik mijn ideeën over de Ziel en hoe ik in het leven sta, voor het gemak maar even buiten beschouwing gelaten. Terwijl ik daar in mijn leven het meest vanuit ga. Wellicht leuk voor een volgend blog.